Η ιστορική Μονή της Παναγίας Σουμελά στον Πόντο γίνεται ξανά πεδίο διπλωματικής αντιπαράθεσης. Μετά τις δίκαιες ανησυχίες του Ποντιακού Ελληνισμού για το ξαφνικό κλείσιμο της Μονής, ο τουρκικός τύπος επιχειρεί να αντιστρέψει την πραγματικότητα, κάνοντας λόγο για «Ελληνική προπαγάνδα».
Γιατί ενοχλήθηκε πάλι η Άγκυρα;
Παναγία Σουμελά: Η αλήθεια ενοχλεί την Τουρκία
Το ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά στον Πόντο βρέθηκε για ακόμα μία φορά στο επίκεντρο μιας έντονης διπλωματικής και επικοινωνιακής αντιπαράθεσης.
Αυτή τη φορά, η αφορμή δόθηκε από τον τουρκικό τύπο, ο οποίος επιχείρησε να παρουσιάσει τις δικαιολογημένες ανησυχίες της Ελληνικής πλευράς και των Ποντιακών οργανώσεων ως μια «ενορχηστρωμένη επιχείρηση προπαγάνδας» και «σκόπιμη πρόκληση».
Η Άγκυρα, σαφώς ενοχλημένη από την εγρήγορση του Ποντιακού Ελληνισμού, προσπάθησε να υποβαθμίσει τις έντονες αντιδράσεις για το πρόσφατο κλείσιμο της Μονής, το οποίο διήρκεσε από τις 8 έως τις 16 Ιουνίου 2026, βαφτίζοντάς το ως απλές «εργασίες συντήρησης».
Όμως, η ιστορική πραγματικότητα και η συσσωρευμένη εμπειρία των τελευταίων ετών δεν αφήνουν περιθώρια για αυταπάτες και εφησυχασμό.
Σύμφωνα με τα τουρκικά δημοσιεύματα, οι εργασίες σταθεροποίησης των βράχων και συντήρησης του μνημείου ήταν απολύτως απαραίτητες για την ασφάλεια των επισκεπτών. Κατηγόρησαν μάλιστα τα Ελληνικά μέσα ενημέρωσης ότι εκμεταλλεύτηκαν πολιτικά το γεγονός, παρουσιάζοντάς το ως εσκεμμένο εμπόδιο για τους προσκυνητές.
Η αλήθεια ωστόσο είναι τελείως διαφορετική
Η απόφαση να ανασταλεί η λειτουργία της Μονής της Παναγίας Σουμελάς στην Τραπεζούντα, κατά τη διάρκεια της έναρξης της κορυφαίας τουριστικής και προσκυνηματικής περιόδου γέννησε εύλογα ερωτήματα. Γιατί επελέγησαν το χρονικό διάστημα της μεγαλύτερης επισκεψιμότητας για να πραγματοποιηθούν τέτοιας έκτασης παρεμβάσεις;
Οι αντιδράσεις από την Ελλάδα και ιδιαίτερα των Ποντιακών σωματείων, δεν αποτέλεσαν μια αυθαίρετη «επιχείρηση λάσπης», αλλά πήγασαν από τη βαθιά ανησυχία για τη συστηματική προσπάθεια της Τουρκίας να ελέγξει, να περιορίσει κα τελικά να αλλοιώσει τον χαρακτήρα των ελληνορθόδοξων μνημείων.
Δεν είναι η πρώτη φορά που η γειτονική χώρα χρησιμοποιεί τεχνικά προσχήματα για να παρεμποδίσει την πρόσβαση ή να ακυρώσει θρησκευτικές τελετές, με αποκορύφωμα τις δυσκολίες που συχνά ανακύπτουν γύρω από την άδεια για την τέλεση της Πατριαρχικής Θείας Λειτουργίας τον Δεκαπενταύγουστο.
Η UNESCO και η «τουριστική βιτρίνα»
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, αν αναλογιστεί κανείς τις τρέχουσες προσπάθειες της Τουρκίας για την οριστική ένταξη της Παναγίας Σουμελά στον μόνιμο κατάλογο των Μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO.
Η κινητικότητα αυτή της Άγκυρας δεν πείθει για τις αγνές προθέσεις της. Αντίθετα, εκφράζονται σοβαροι φόβοι ότι η ένταξη αυτή χρησιμοποιείται ως ένας διπλωματικός ελιγμός. Με στόχο τη δημιουργία μιας «τουριστικής βιτρίνας», απογυμνωμένης από την ιστορική, πνευματική και θρησκευτική της ταυτότητα.
Η θέση του Ποντιακού Ελληνισμού είναι ξεκάθαρη: καμία «λευκή επιταγή» δεν πρέπει να δοθεί στην Τουρκία. Η εγγραφή της Μονής στα μνημεία της UNESCO μπορεί να θεωρηθεί θετική εξέλιξη μόνο υπό την απαράβατη προϋπόθεση ότι θα συνοδεύεται από διεθνείς – ρητές και δεσμευτικές εγγυήσεις.
Οι εγγυήσεις αυτές πρέπει να διασφαλίζουν την πλήρη αναφορά στον βυζαντινό και ελληνορθόδοξο χαρακτήρα του μνημείου. Καθώς και την απρόσκοπτη ετήσια τέλεση της Πατριαρχικής Θείας Λειτουργίας στις 15 Αυγούστου, χωρίς την ανάγκη λήψης ειδικών «αδειών» που χρησιμοποιούνται κατά το δοκούν ως μοχλός πίεσης από τις τουρκικές αρχές.
Η Αγία Σοφία και τα «μαθήματα» του παρελθόντος
Όσοι έσπευσαν να κατηγορήσουν την Ελληνική πλευρά για καχυποψία, οφείλουν να κοιτάξουν το πρόσφατο παρελθόν.
- Η αυθαίρετη μετατροπή της Αγίας Σοφίας και της «Μονής της Χώρας» σε τζαμιά (παρά το γεγονός ότι προστατεύονταν από την UNESCO) αποτελεί την πιο τρανταχτή απόδειξη ότι η Τουρκία δεν διστάζει να αλλοιώσει την παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά, όταν αυτό εξυπηρετεί τα εσωτερικά της αφηγήματα.
- Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό του 2022. Όταν οι αρχές της Τουρκίας παραχώρησαν το μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά για γυρίσματα videoclip pop συγκροτήματος. Το οποίο έδειχνε ξένο Dj και πολίτες να χορεύουν υπό τους ήχους ηλεκτρονικής μουσικής, στον προαύλιο χώρο της Μονής.
- Επιπλέον, κανείς δεν μπορεί να ξεχάσει το απαράδεκτο party με ηλεκτρονική μουσική που στήθηκε στις 7-7-2023, με τις ευλογίες των τουρκικών αρχών, μέσα στην ιστορική Ορθόδοξη εκκλησία του Αγίου Βουκόλου στην Σμύρνη. Μετατρέποντας έναν χώρο λατρείας και ιστορικής αξίας σε μουσικό club.
Διαφύλαξη της ιερής παρακαταθήκης
Η Παναγία Σουμελά δεν είναι απλώς ένα εντυπωσιακό αξιοθέατο λαξευμένο στον βράχο, ούτε ένα αρχαιολογικό μνημείο προς τουριστική εκμετάλλευση. Είναι ένας από τους φάρους της Ορθοδοξίας, το πνευματικό καταφύγιο του Ποντιακού Ελληνισμού και το σύμβολο της ιστορικής μνήμης μιας γενοκτονίας που δεν παραγράφεται.
Η φωνή της αλήθειας δεν πρόκειται να σιωπήσει μπροστά σε καμία επικοινωνιακή τακτική της Άγκυρας
Οι προσπάθειες του τύπου, στην Τουρκία, να αντιστρέψει την πραγματικότητα και να παρουσιάσει το θύμα ως θύτη πέφτουν στο κενό. Η διαφύλαξη της ιερής αυτής παρακαταθήκης αποτελεί χρέος τιμής για ολόκληρο τον Ελληνισμό.