ΑναζήτησηΕπικοινωνίαTwitterFacebook
Είστε εδώ Αρχική Άρθρα Διάφορα Ποντιακά επώνυμα και η προέλευση τους

Ποντιακά επώνυμα και η προέλευση τους

print
email

Η διαδρομή των επιθέτων στην ιστορία

Ποντιακά επίθετα - Ποντιακά επώνυμα
- Αν εξετάσει κανείς τα σημερινά επώνυμα των Ελλήνων θα διαπιστώσει πως από περιοχή σε περιοχή διαφέρουν οι καταλήξεις, οι οποίες παρουσιάζονται συχνότερα. Έτσι, παρατηρούμε πιο συχνά την κατάληξη «...ούδης» σε επίθετα της Μακεδονίας και της Θράκης, την κατάληξη «...άκης» στα Κρητικά επώνυμα, την κατάληξη «...άκος» και «...έας» σε επώνυμα της Μάνης, την κατάληξη «...άτος» στα επίθετα της Κεφαλονιάς, την κατάληξη «...όπουλος» στα Πελοποννησιακά επίθετα, ενώ τα Ποντιακά επίθετα διακρίνονται από την χαρακτηριστικές καταλήξεις «...ίδης» και «...ιάδης».

 


Εξετάζοντας συνοπτικά τη διαδρομή των επιθέτων στην ιστορία, θα διαπιστώσουμε πως στην αρχαιότητα, επίθετα χρησιμοποιούσαν οι ευγενείς οικογένειες, για να δηλώσουν το γένος καταγωγής των ατόμων που τα έφεραν. Από τη βυζαντινή εποχή σε ρόλο επωνύμου άρχισαν να χρησιμοποιούνται τα παρωνύμια ως συνοδευτικά του βαφτιστικού ονόματος. Παράλληλα, για τις μεγάλες αριστοκρατικές οικογένειες καθιερώθηκαν οικογενειακά ονόματα και ονόματα γενεών, τα οποία προέρχονται από τίτλους και αξιώματα. Κατά την Τουρκοκρατία χρησιμοποιόταν το πατρώνυμο ως συνοδευτικό του κύριου ονόματος.

Όσον αφορά στα Ποντιακά επίθετα, αυτά άρχισαν να παίρνουν συγκεκριμένες καταλήξεις με κυρίαρχες αυτή σε «...ίδης» και «...ιάδης» από τα μέσα του 18ου αιώνα, όταν επετράπη από την Τουρκική κυβέρνηση η ίδρυση επίσημων Ελληνικών σχολείων στον Πόντο, ενώ μέχρι τότε υπήρχαν τα εκκλησιαστικά παλαιού τύπου σχολεία. Η ανάγκη καταγραφής των μαθητών σε μητρώα και καταλόγους, αλλά και η επιθυμία των διδασκάλων για την Ελληνική παιδεία και μόρφωση, τους ώθησε να προσθέσουν την αρχαιοπρεπή κατάληξη «...ίδης» στο επώνυμο που είχαν μέχρι τότε οι μαθητές.


Εξετάζοντας τα Ποντιακά επώνυμα διαπιστώνουμε πως ταξινομούνται σε επώνυμα που προέρχονται από πατρώνυμα, επαγγέλματα, τοπωνύμια ή παρατσούκλια.


Παρακάτω παραθέτουμε ορισμένα επίθετα, από κάθε κατηγορία:

Πατρωνυμικά: Αβραμίδης, Ακριτίδης, Αντωνιάδης, Αποστολίδης, Βασιλειάδης, Γεωργιάδης, Γρηγοριάδης, Θεοδωρίδης, Ιασωνίδης, Ιορδανίδης, Κωνσταντινίδης, Νικολαΐδης, Πετρίδης, Σαββίδης, Χριστοφορίδης.

Επίθετα από επαγγέλματα: Ζουρνατζίδης (ο μουσικός που παίζει ζουρνά), Καζαντζίδης (καζαντζής: χαλκιάς), Καλαϊτζίδης (καλαϊτζίδης: γανωματής), Καλεμκερίδης, από την τουρκική λέξη kalemkar (ο χαράκτης), Καρβουνίδης (ο έμπορος κάρβουνου) Κεμεντζετσίδης (κεμεντζετζής: λυράρης), Κουγιουμτζίδης ή Κοεμτζίδης (κουγιουμτζής: αργυροχρυσοχόος), Οικονομίδης, Ουσταμπασίδης (ουστάμπασης: αρχιτεχνίτης, αρχιμεταλλουργός), Πεχλιβανίδης (πεχλιβάνης: παλαιστής), Σταφυλίδης (ο γιος ή απόγονος του σταφυλά), Συγκελίδης (Οφίκιο του Πατριαρχείου. [συν+κελί] Σύμβουλος του επίσκοπου. Πρόσωπο της απολυτού εμπιστοσύνης του αλλά και της εύνοιας του), Σιδερίδης, Υφαντίδης.

Επίθετα από τοπωνύμια: Κανετίδης (ο καταγόμενος από την Αργυρούπολη, από την ονομασία Κάν(ιν) της Αργυρούπολης, Κογκαλίδης (από το χωριό Κογκά της Τραπεζούντας), Κοροξενίδης (από το χωριό Κορόνιξα ή Κορόξενα της Αργυρούπολης), Μουρατχανίδης (από το χωριό Μουραχτάν), Νικοπολιτίδης (από τη Νικόπολη, συναντάται ακόμη και ως Καραχισαρίδης από την Tουρκική ονομασία της Νικόπολης «Καραχισάρ»), Λαρχανίδης (από τη Λαραχανή), Πολατίδης (από την περιοχή Πολάτ), Σταμπουλίδης ή Σταμπολίδης (προερχόμενα από την τουρκική λέξη stanbul [η πόλη]), Τοκατλίδης (από την Τοκάτη).

Επίθετα από παρατσούκλια: Ασλανίδης (από το aslan: λιοντάρι), Ατματζίδης (από το atmaca: γεράκι), Ζαρογουλίδης (αυτός που έχει στραβό λαιμό), Καμπουρίδης, Καπασακαλίδης (αυτός που έχει χοντρό πηγούνι), Καρακασίδης (αυτός που έχει μαύρα φρύδια), Κοτσαμπουϊκίδης (αυτός που έχει μεγάλο μουστάκι), Κωφίδης, Ποζίδης (ξανθός ή σταχτής), Τσαχουρίδης (γαλανομάτης ή ξανθός), Τσιρκινίδης (άσχημος), Χονδροματίδης.


Το γεγονός ότι μερικά από τα επώνυμα και όχι μόνο τα Ποντιακά, που δηλώνουν επάγγελμα ή παρατσούκλι, προέρχονται από Τουρκικές λέξεις, δεν σημαίνει ότι υστερούν εθνικά. Η μακραίωνη υποδούλωση του Ελληνικού έθνους στους Τούρκους είχε ως αποτέλεσμα κάποιες λέξεις της Τουρκικής να ενσωματωθούν στην Ποντιακή αλλά και στη νεοελληνική. Άλλωστε, τέτοια φαινόμενα παρατηρούνται μεταξύ γειτονικών λαών.

Η προέλευση των επωνύμων, και όχι μόνο των Ποντιακών, δεν παύει να είναι ένα θέμα που παρουσιάζει ενδιαφέρον και το οποίο χρήζει περαιτέρω έρευνας από την επιστήμη της γλωσσολογίας.


Της Α. Κωνσταντινίδου (Φιλόλογος)
Βιθυνιακά Χρονικά - Τριμηνιαία Έκδοση της Αδελφότητας Βιθυνών
Τεύχος 8, Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2014

 

Μάθε Ποντιακά

Χουλιάρ - Το κουτάλι

https://www.lelevose.gr/inner.php/ajax
Παρακαλώ περιμένετε...

Super Gastronom - Μεγάλη ποικιλία σε Ρώσικα προϊόντα

Αλουμινοκατασκευές - Κουφώματα Αλουμινίου στη Θεσσαλονίκη

Life-Events.gr

Ακουστικά βαρηκοϊας και βοηθήματα

Επισκέπτες Online

Έχουμε online 28 επισκέπτες και 0 μέλη.