ΑναζήτησηΕπικοινωνίαTwitterFacebook
Είστε εδώ Αρχική Άρθρα Ποντιακή Παράδοση Τ΄ Αγιλουτρουπί στον Πόντο

Τ΄ Αγιλουτρουπί στον Πόντο

print
email

Του Αϊ-Γιαννιού στον Πόντο

Φωτιές του Αη Γιαννιού
- Στις 24 Ιουνίου ο λαός μας τιμά το Γενέθλιον του Ιωάννου του Προδρόμου, μέρα που είναι πολύ κοντά στις 21 Ιουνίου, τότε που γίνονται οι θερινές τροπές του ήλιου, γι’ αυτό και ο Αϊ-Γιάννης έχει πάρει πολλά ονόματα (Αϊ Γιάννης Κλήδονας ή Λαμπαδιάρης ή Λαμπαδιστής ή Λαμπροφόρος ή Φανιστής ή Λιοτρόπης ή Ριζικάρης ή Ριγανάς).

Και στον Πόντο είχε πολλά ονόματα, όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Χαρακτηριστικό του εορτασμού στις 23-24 Ιουνίου είναι οι φωτιές, πανάρχαιο έθιμο, που οι ρίζες του χάνονται στα βάθη των αιώνων.
 

Η γιορτή αυτή είναι καθαρτήρια, αφού η ίδια εποχή απαιτεί το κάψιμο κάθε σάπιου και παλιού, που αποτελεί εστία μολύνσεων κ.ά.

Συμπλήρωμα της γιορτής ήταν ο κλήδονας. Δηλαδή η δοκιμασία της τύχης (κληδών-όνος: οιωνός, προμήνυμα - κληδονίζω: προμηνύω, προμαντεύω - κληδονίζομαι: νομίζω κάτι για τον εαυτό μου σαν σημάδι, σαν οιωνό).


Ο χαλκέντερος μελετητής του Πόντου Άνθιμος Α. Παπαδόπουλος μαρτυρεί ότι στον Πόντο δεν υπήρχε το έθιμο του κλήδονα, λέγοντας:

«Το έθιμον του κλήδονα, καθ’ όσον εγώ τουλάχιστον γνωρίζω, είναι άγνωστον εις τον Πόντον»

Παρ’ όλα αυτά, στην έρευνα που έκανα, βρήκα πολλές μαρτυρίες από αξιόπιστους πνευματικούς μας ανθρώπους ότι και στον Πόντο, ίσως όχι σε όλες τις περιοχές, γιορταζόταν η 24η Ιουνίου «τ’ Αγιλουτρουπί» με φωτιές και Κλήδονα, όπως θα δούμε. Έτσι τον Ιούνιο ειδικά, επειδή γίνονται οι θερινές τροπές του ήλιου, όσα έθιμα ή γιορτές υπάρχουν συνδέθηκαν με αυτές. Έτσι και η 24η Ιουνίου συνδέθηκε με το θερινό ηλιοτρόπιο...

Γι’ αυτό και στον Πόντο τον Άγιο Ιωάννη τον λένε Αγιλουτρούπ’


Κατά τον Άνθιμο Παπαδόπουλο έχουμε τις λέξεις τον λουτρόπου στην Ινέπολη, του λουτρόπ’ στην Κερασούντα, λουτρόπον στη Σινώπη από το ουσιαστικό λουτρούπης, που παράγεται από το Αρχαίο ουσιαστικό ηλιοτρόπιον. Δηλαδή, ηλιακό ρολόι, και είναι η μέρα που γίνεται η τροπή του ήλιου (24 Ιουνίου).

Στη συνέχεια έχουμε: ο Αγιλουτρούπης, γενική τ’ Αγιλουτρουπί’ στην Κερασούντα, τ’ Αγιλουτρούπ’ στην Τραπεζούντα, τ’ Αελουτρουπί’ στη Χαλδία, που παράγεται από το επίθετο «Άγιος» και το ουσιαστικό «ηλιοτρόπιο».
 

Τελικά η λέξη έγινε επίθετο του Αγίου Ιωάννου, που γιορτάζεται στις 24 Ιουνίου. Επειδή όμως η γιορτή του συμπίπτει με το χρόνο που συνήθως αρχίζουν τα λουτρά, έγινε παρετυμολογία, κι έτσι στο δεύτερο συνθετικό χρησιμοποιήθηκε η λέξη «λουτρό», αντί (η)λιοτρόπιον.

Οι ονομασίες αυτές κατέληξαν να γίνουν προσωνύμια του και ο ίδιος Άγιος να συνδεθεί με δυο εθιμικές εκδηλώσεις, το άναμμα της πυράς και την μαντική λειτουργία του Κλήδονα. Οι τελετουργίες αυτές είχαν μεγάλη εξάπλωση και στην υπόλοιπη Ελλάδα, με μικρές διαφορές από περιοχή σε περιοχή.

Στις 23 Ιουνίου, την παραμονή της εορτής, όπως μας παραδίδει ο Γ. Μέγας, στη Σινώπη οι νοικοκυρές έπρεπε να καθαρίσουν τα σπίτια, να ξεσκονίσουν και να σφουγγαρίσουν. Περιμένοντας τις τύχες, γιατί ο Αη Γιάννης πίστευαν ότι φέρνει τύχη.

 

Οι φωτιές του Αϊ-Γιαννιού

Οι «φωτιές του Αϊ-Γιαννιού» επιβίωσαν σε όλο τον Ελλαδικό χώρο, όπως και στον Πόντο, κυρίως όμως στα παράλια. Το πήδημα της φωτιάς σηματοδοτεί το πέρασμα από την μια ηλιακή περίοδο στην άλλη και είναι πυρολατρική γιορτή, η οποία έχει σχέση με τις πανάρχαιες δοξασίες σχετικά με την μαγική δύναμη της φωτιάς, του ήλιου και την κρίσιμη και διαβατήρια στιγμή των θερινών ηλιακών τροπών.

Το καθαρτήριο πυρ καταστρέφει κάθε παλιό και οδηγεί στη νέα ζωή. Οι αρχέγονες εθιμικές «πυρές» έχουν σχέση με την ηλιακή λατρεία και απαντώνται και στους λαούς της Ανατολής.

Το απόγευμα της παραμονής νεαρά κορίτσια γύριζαν στα σπίτια και μάζευαν παλιά αντικείμενα: ψάθες, κόσκινα, ξύλα και ό,τι άλλο προσφερόταν για κάψιμο. Tα συγκέντρωναν στην πλατεία του χωριού, άναβαν τις φωτιές και τις πηδούσαν όλοι λέγοντας:

«Αέτς να σπάν΄νε οι τουσμάν, αέτς να στραβούνταν οι τουσμάν΄, αέτς να ξεραίνταν τα κεπ’ια και τα χωράφε τουν». Συνήθως στις φωτιές πηδούσαν οι άντρες «τ αγούρε λαγγεύ΄νε τα φωτίας», φωνάζοντας «εξέβαμεν ασό κακον καιρόν και εσέβαμεν σον καλόν».

Σε κάποια μέρη του Πόντου ξερίζωναν ένα τεράστιο δέντρο και το έκαιγαν.

 

Το διαβάσαμε ΕΔΩ

Μάθε Ποντιακά

Οράζω ή Οριάζω - Προσέχω / Παρακολουθώ

https://www.lelevose.gr/inner.php/ajax
Παρακαλώ περιμένετε...

Super Gastronom - Μεγάλη ποικιλία σε Ρώσικα προϊόντα

Αλουμινοκατασκευές - Κουφώματα Αλουμινίου στη Θεσσαλονίκη

Life-Events.gr

Ακουστικά βαρηκοϊας και βοηθήματα

Επισκέπτες Online

Έχουμε online 142 επισκέπτες και 0 μέλη.