Μια πρωτοφανής κίνηση του Ντόναλντ Τραμπ, στην Άγκυρα, προκάλεσε πολιτικό σεισμό στην Τουρκία. Εξοργίζοντας τους Κεμαλιστές και αφήνοντας την κυβέρνηση Ερντογάν εκτεθειμένη σε σφοδρές κατηγορίες για «εθνική υποτέλεια».
Το παρασκήνιο και οι αντιδράσεις που ανάβουν φωτιές στο πολιτικό σκηνικό της γειτονικής χώρας
Η αλλαγή στο πρωτόκολλο που προκάλεσε οργή
Η πρόσφατη επίσκεψη του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στην Τουρκία, για τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, εξελίχθηκε σε ένα διπλωματικό θρίλερ με έντονες εσωτερικές προεκτάσεις.
Η απόφαση του Λευκού Οίκου να αφαιρέσει από το επίσημο πρόγραμμα την καθιερωμένη επίσκεψη στο «Anıtkabir», το μαυσωλείο του Κεμάλ, προκάλεσε πρωτοφανή πολιτικό σεισμό και κύμα οργής ανάμεσα στους Κεμαλιστές, οι οποίοι κάνουν λόγο για ευθεία προσβολή της εθνικής μνήμης και της κυριαρχίας της χώρας.
Για δεκαετίες, η επίσκεψη στο μαυσωλείο του ιδρυτή της σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας αποτελούσε απαρέγκλιτο, υποχρεωτικό μέρος του διπλωματικού πρωτοκόλλου για κάθε ξένο ηγέτη που πατούσε το πόδι του στην Άγκυρα. Ήταν μια πράξη απότισης φόρου τιμής που σφράγιζε την επίσημη έναρξη κάθε κρατικής επίσκεψης.
Ωστόσο, στην περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ, το πρόγραμμα ανατράπηκε πλήρως
Παρά τις αρχικές διαρροές από τουρκικής πλευράς που ήθελαν τον Αμερικανό ηγέτη να ξεκινά τις επαφές του από το «Anıtkabir», το τελικό πρόγραμμα του Λευκού Οίκου δεν περιλάμβανε καμία τέτοια στάση.
Ο Τραμπ έγινε έτσι ο πρώτος Αμερικανός Πρόεδρος που αρνήθηκε να προσκυνήσει τον τάφο του Κεμάλ κατά τη διάρκεια επίσημης επίσκεψης στην τουρκική πρωτεύουσα. Η κίνηση αυτή ερμηνεύτηκε ως μια ηχηρή απαξίωση της ιστορικής κληρονομιάς της χώρας, αφήνοντας έκθετη την κυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν που δέχθηκε αδιαμαρτύρητα αυτή την εξέλιξη.
Σφοδρή επίθεση από την Κεμαλική αντιπολίτευση
Η αντίδραση της αξιωματικής αντιπολίτευσης ήταν άμεση και εξαιρετικά σκληρή. Ο ηγέτης του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), Οζγκιούρ Οζέλ, εξαπέλυσε μια άνευ προηγουμένου επίθεση τόσο κατά του Αμερικανού Προέδρου, όσο και κατά της τουρκικής κυβέρνησης, κατηγορώντας την για πλήρη υποτέλεια.
Ο Οζέλ στηλίτευσε τη στάση του Ερντογάν, δηλώνοντας χαρακτηριστικά:
«Ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ ήρθε στην Τουρκία και δεν επισκέφθηκε το Anıtkabir. Στην ιστορία μας, δεν έχουμε ξαναδεί μια κυβέρνηση τόσο εξαρτημένη και υποταγμένη στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Την ώρα που η Άγκυρα έχει παραλύσει, οι δρόμοι έχουν κλείσει και οι πολίτες υποφέρουν από τα δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, ο Τραμπ σνομπάρει απροκάλυπτα την ιστορία μας και η κυβέρνηση σιωπά…»
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο έμπειρος διπλωμάτης και στέλεχος του CHP, Ναμίκ Ταν, ο οποίος χαρακτήρισε την παράλειψη αυτή ως «ευθεία ασέβεια» προς τον τουρκικό λαό.
Όπως εξήγησε, η κίνηση του Τραμπ δείχνει ότι αντιλαμβάνεται τις σχέσεις των δύο χωρών αποκλειστικά ως μια προσωπική συναλλαγή, πίσω από κλειστές πόρτες με τον Ερντογάν, αγνοώντας τους θεσμούς και την ιστορική υπόσταση της Τουρκικής Δημοκρατίας.
Η ιστορική σημασία για την Τουρκία
Η ιστορική σημασία αυτής της άρνησης γίνεται ακόμη πιο εμφανής αν αναλογιστεί κανείς το παρελθόν.
Όλοι οι προηγούμενοι Αμερικανοί Πρόεδροι που επισκέφθηκαν επίσημα την Άγκυρα τήρησαν ευλαβικά το συγκεκριμένο πρωτόκολλο, αναγνωρίζοντας τη συμβολική σημασία του Κεμάλ για το τουρκικό έθνος:
- Ο Ντουάιτ Αϊζενχάουερ το 1959.
- Ο Τζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος το 1991.
- Ο Μπιλ Κλίντον το 1999.
- Ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος το 2004.
- Ο Μπαράκ Ομπάμα το 2009.
Όλοι τους είχαν αφήσει ιστορικά μηνύματα στο βιβλίο επισκεπτών του μαυσωλείου. Η επιλογή του Τραμπ να σπάσει αυτόν τον διπλωματικό κανόνα, παρά το γεγονός ότι η επίσκεψη στο μνημείο είχε αρχικά συμπεριληφθεί στα προσχέδια του προγράμματος, ερμηνεύεται ως μια ξεκάθαρη πολιτική δήλωση.
Οι εσωτερικές αντιδράσεις
Το γεγονός αυτό έχει φέρει σε εξαιρετικά δύσκολη θέση το κυβερνών κόμμα «AKP» και τον ίδιο τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση ότι επέδειξε πρωτοφανή αδυναμία, αποδεχόμενη αδιαμαρτύρητα τον όρο του Λευκού Οίκου. Μάλιστα, στελέχη άλλων κομμάτων, άφησαν αιχμές ότι η ίδια η τουρκική πλευρά μπορεί να διευκόλυνε την αποφυγή της επίσκεψης, προκειμένου να μην διαταραχθεί το σφιχτό πρόγραμμα των επαφών του Τραμπ με ξένους ηγέτες στο περιθώριο της Συνόδου.
Την ίδια ώρα, η Άγκυρα μετατράπηκε σε αληθινό «φρούριο» με πρωτοφανή μέτρα ασφαλείας
Δεκάδες διαδηλωτές που προσπάθησαν να διαμαρτυρηθούν για την παρουσία του ΝΑΤΟ και τη στάση των ΗΠΑ, προσήχθησαν από τις αρχές, εντείνοντας το κλίμα δυσαρέσκειας.
Για τους Κεμαλιστές, η εικόνα ενός Τούρκου Προέδρου που υποδέχεται «μετά βαΐων και κλάδων» έναν Αμερικανό ηγέτη, ο οποίος μόλις απαξίωσε τον ιδρυτή του κράτους, αποτελεί μια βαθιά εθνική ταπείνωση που θα συνεχίσει να προκαλεί έντονες πολιτικές αναταράξεις το επόμενο διάστημα στη γειτονική χώρα.