Έφυγε από τη ζωή η Έλσα Γαλανίδου – Μπαλφούσια, μια σπουδαία εκπαιδευτικός και ερευνήτρια που αφιέρωσε τη ζωή της στη διάσωση και καταγραφή της λαογραφίας και της ιστορίας του Ποντιακού Ελληνισμού.
Το τεράστιο συγγραφικό και ερευνητικό της έργο αποτελεί ανεκτίμητη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές
Διακεκριμένη εκπαιδευτικός και ερευνήτρια
Φτωχότερος είναι πλέον ο κόσμος των Ποντιακών γραμμάτων και της λαογραφίας. Καθώς την Δευτέρα 28 Σεπτεμβρίου 2026 έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 94 ετών, η διακεκριμένη φιλόλογος και ερευνήτρια Ελισάβετ (Έλσα) Γαλανίδου – Μπαλφούσια.
Η απώλειά της αφήνει ένα μεγάλο κενό στην επιστημονική κοινότητα και στις καρδιές όλων όσοι αγωνίζονται για τη διατήρηση και τη διάσωση της πολιτισμικής κληρονομιάς μας.
Για τη δράση της τιμήθηκε από πολλούς φορείς του Ποντιακού Ελληνισμού
Υπήρξε μια σπουδαία μορφή, η οποία αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή της με συνέπεια και επιστημονική αυστηρότητα στη συλλογή, καταγραφή και διάσωση των παραδόσεων, των εθίμων και της προφορικής ιστορίας των Ελλήνων του Πόντου.
Διετέλεσε μέλος του Δ.Σ. της «Επιτροπής Ποντιακών Μελετών» και μέλος Ποντιακών Συλλόγων του λεκανοπεδίου Αττικής.
Το δημιουργικό έργο ζωής και η επιστημονική έρευνα
Η Έλσα Γαλανίδου – Μπαλφούσια γεννήθηκε στον Πειραιά, φέροντας από τα πρώτα χρόνια της ζωής της τις ζωντανές μνήμες και τα βιώματα της προσφυγικής γενιάς.
Οι γονείς της κατάγονταν από την Αργυρούπολη του Πόντου, ένα ιστορικό κέντρο με πλούσια πνευματική και εκπαιδευτική παράδοση. Η οικογενειακή αυτή κληρονομιά και τα ακούσματα των παιδικών της χρόνων διαμόρφωσαν την προσωπικότητά της, μετατρέποντας τα σε δημιουργικό έργο ζωής.
Στην αρχή της επιστημονικής της διαδρομής, το ερευνητικό της ενδιαφέρον εστιάστηκε σε θέματα ιστορίας και λαογραφίας της Ηπείρου.
Ωστόσο, σημείο καμπής για την πορεία της υπήρξε η γνωριμία και η συνεργασία της με τον διαπρεπή βυζαντινολόγο και επί σειρά ετών πρόεδρο της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών, Οδυσσέα Λαμψίδη. Υπό τη δική του καθοδήγηση, στράφηκε συστηματικά στη μελέτη του Ποντιακού Ελληνισμού, αφοσιωνόμενη ολοκληρωτικά στην καταγραφή της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του.
Η διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς μας
Με επιστημονική μεθοδικότητα, αστείρευτη υπομονή και βαθιά αγάπη για τον τόπο καταγωγής της, η εκλιπούσα περιηγήθηκε, κατέγραψε και ανέλυσε μεθοδικά ένα τεράστιο όγκο λαογραφικού υλικού.
Στο επίκεντρο του έργου της βρέθηκαν τα ήθη και έθιμα, οι θρησκευτικές και λαϊκές παραδόσεις, οι τοπικές δοξασίες, καθώς και οι προφορικές αφηγήσεις και μαρτυρίες των ανθρώπων που έζησαν τον ξεριζωμό.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην αποτύπωση των λεπτομερειών της καθημερινής ζωής, των κοινωνικών δομών και των γλωσσικών ιδιωμάτων των Ελλήνων του Πόντου.
Τα συγγράμματα, οι μελέτες και οι αυτοτελείς εκδόσεις της, αποτελούν σήμερα πολύτιμα εργαλεία για την ακαδημαϊκή κοινότητα και τις νεότερες γενιές ερευνητών.
Η προσφορά της έγκειται στο γεγονός ότι δεν περιορίστηκε σε μια στενά ακαδημαϊκή παρουσίαση, αλλά κατάφερε να διασώσει την αυθεντικότητα και τη ζωντάνια της Ποντιακής παράδοσης.
Το συγγραφικό έργο
Η Έλσα Γαλανίδου – Μπαλφούσια εστίασε στην αποκωδικοποίηση της καθημερινότητας, των εθίμων, των δοξασιών και των παραδόσεων των Ελλήνων του Πόντου.
Στα κυριότερα συγγραφικά της έργα συγκαταλέγονται:
- «Ποντιακή λαογραφία: Οι 4 εποχές και οι μήνες τους».
- «Ο Άγιος Γεώργιος στον Ελληνισμό του Πόντου».
- «Η λαϊκή μετεωρολογία στον Πόντο και τα φυσικά φαινόμενα».
- «Λαογραφικά του Πόντου: Απ’ όσα μου είπαν και… άλλα».
Η τελευταία συγγραφική προσφορά της Έλσης Γαλανίδου – Μπαλφούσια ολοκληρώθηκε το 2021 με τη μεταφορά του Ποντιακού διηγήματος «Το Ψωμίν» (του Γεωργίου Ζερζελίδη) στη νεοελληνική, μια έκδοση της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών, με τη στήριξη της Ένωσης Ποντίων Ματσούκας.
Η «Σαχταρίτσα – Μαρίτσα»
Ιδιαίτερος σταθμός στο πλούσιο συγγραφικό της έργο αποτελεί η ενασχόλησή της με το παιδικό βιβλίο και την παράδοση των παραμυθιών.
Το 2013, σε συνεργασία με τον Χριστόφορο Χριστοφορίδη, η Έλσα Γαλανίδου – Μπαλφούσια υπέγραψε το βιβλίο «Σαχταρίτσα – Μαρίτσα: Από τα παραμύθια του Ποντιακού Ελληνισμού» (Εκδόσεις Αφοί Κυριακίδη).
Πρόκειται για μια γλυκιά και αυθεντική διασκευή της κλασικής Σταχτοπούτας, προσαρμοσμένης στην Ποντιακή λαϊκή παράδοση. Το όνομα «Σαχταρίτσα» προέρχεται από τη λέξη σαχτάρ’ (που σημαίνει στάχτη στην ποντιακή διάλεκτο), καθώς η ηρωίδα καθόταν κοντά στο τζάκι ανακατεύοντας τις στάχτες.
Μέσα από αυτή την τρυφερή ιστορία, η εκλιπούσα κατάφερε να φέρει τις νεότερες γενιές σε επαφή με τον γλωσσικό πλούτο και την αισθητική των Ποντιακών παραμυθιών, προσφέροντας στα παιδιά ένα ταξίδι στις ρίζες και τη λαϊκή σοφία των προγόνων μας.
Το ύστατο χαίρε
Η Έλσα Γαλανίδου – Μπαλφούσια ήταν παντρεμένη με τον καθηγητή Αθανάσιο Μπαλφούσια, ο οποίος έχει ήδη φύγει από τη ζωή. Το τελευταίο χρονικό διάστημα ζούσε με την μικρότερη αδελφή της, στο πατρικό τους σπίτι, στη Νίκαια.
Η εξόδιος ακολουθία θα τελεστεί την Πέμπτη 1 Οκτωβρίου 2026, στο Νεκροταφείο της Κηφισιάς (Αττική).
Η είδηση της απώλειάς της προκάλεσε βαθιά συγκίνηση και βύθισε στο πένθος τον Ποντιακό Ελληνισμό, που αποχαιρετά μια στυλοβάτη της παράδοσης μας. Η παρακαταθήκη που αφήνει πίσω της θα συνεχίσει να μας εμπνέει και να μας οδηγεί.
ΚΑΛΟ ΤΑΞΙΔΙ & ΚΑΛΟ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ